Dementievriendelijke buitenruimte in Wijk bij Duurstede
Op donderdag 25 januari organiseerden gemeente Wijk bij Duurstede en QuaRijn een mini symposium in het Ewoud en Elisabeth Gasthuis over dementievriendelijke buitenruimte. Wijk bij Duurstede is een sterk vergrijzende gemeente. Ouderen worden steeds ouder en blijven langer thuis wonen. De kans om dementie te krijgen is 1 op 5. Tijdens het symposium werd besproken hoe betrokkenen samen de buitenruimte kunnen laten aansluiten op de mogelijkheden van mensen met dementie binnen de gemeente.
Zorgzame wijken
Wethouder Jan Kuiper: “Je komt van A naar B door met elkaar samen te werken. Samen zorgen voor morgen, we zijn er voor elkaar.” Mirjam Hagen, bestuurder QuaRijn vult aan: “Vroeger was het normaal als je anders was. Er woonde bij mij in de straat een mevrouw, die geregeld op twee verschillende sokken en een stofzuiger op straat liep te dwalen. Er werd vanzelfsprekend naar haar omgekeken door buurtbewoners. Zij werd dan weer veilig thuisgebracht. Het was normaal. Nu hebben we mensen verbijzonderd. We gaan echter toegroeien naar de situatie zoals hij ooit was: van zorglocaties naar zorgzame wijken. Inwoners, woningcoöperaties, gemeenten en zorgorganisaties slaan de handen ineen om wijken te creëren waar iedereen mens mag zijn.”
Wetenschappelijk onderzoek
Albert Postma is hoogleraar bij het UMC Utrecht en professor in de neuropsychologie. Hij geeft leiding aan het Memory Space Lab in Utrecht. Daar is aangetoond dat mensen met dementie en Korsakov schade hebben aan de hippocampus. Hierdoor hebben zij een beperkt navigatievermogen en een verminderde doelgerichtheid. Het goede nieuws is dat je deze vaardigheden wel kunt trainen. Postma vertelt: “Er is onderzocht bij mensen met het syndroom van Korsakov hoe zij makkelijker een route kunnen leren met behulp van landmarks: herkenningspunten in het landschap. Deelnemers worden aantoonbaar gelukkig van het buiten wandelen en het leren van een route.” Postma geeft als kanttekening dat het van belang is dat de landmarks goed zichtbaar zijn.
“Door te trainen kunnen mensen met dementie nog steeds nieuwe dingen leren.”
Zintuigelijke effecten van de ruimte
Anja Dirks is architect en interieur architect en heeft haar eigen Interieurarchitectenbureau: Studio id+. Studio id+ heeft van gemeente Wijk bij Duurstede en QuaRijn de gezamenlijke opdracht gekregen om te adviseren hoe de buitenruimte van Wijk bij Duurstede anders ingericht kan worden met het oog op het toenemende aantal inwoners met dementie. Hoe kunnen zij als gemeente ervoor zorgen dat zij veilig naar buiten kunnen gaan? Toegankelijkheid, ruimtelijke ondersteuning, sociale bewustwording en technologie spelen hierbij een rol. Een gebruikersgroep is op pad gegaan in de directe omgeving van het Ewoud en Elisabeth Gasthuis. Dirks: “Voor bewoners van het Ewoud en Elisabeth Gasthuis kun je uitgaan van een loopcirkel van ongeveer 300 meter. Daarna is een rustmoment nodig of is iemand op de plaats van bestemming.” Er zijn twee gangbare routes vastgesteld en die worden in de toekomst voorzien van nader te bepalen landmarks. Zoals bloembakken, gekleurde voetstappen, een schaakbord, opvallende kunstwerken, maar ook symbolen als een winkelwagen en een pijl op de weg. Daarnaast is er een inventarisatie van verbeterpunten gemaakt. Zoals: onduidelijk contrast tussen stoep en weg, lantaarnpalen midden op de stoep en slalomhekken. Op sommige punten is er ook een tegengesteld belang. Vanuit duurzaamheidsoogpunt zijn grastegels bijvoorbeeld een mooie oplossing. Voor mensen met dementie en ouderen die slecht ter been zijn, is dit juist onwenselijk. Dit vraagt nadrukkelijk om samenwerking tussen de verschillende belanghebbenden.
Toekomst Ewoud en Elisabeth Gasthuis
Michiel Moes, directeur Wonen met zorg: “Alle bewoners krijgen de vrijheid die ze verdienen. De regelgeving dwingt ons hier gelukkig ook toe. De deuren van de locaties gaan uiterlijk eind 2024 open. We hebben jaren mensen met dementie voor de veiligheid achter gesloten deuren gezet, met de beste bedoelingen. Gelukkig gaan we dit loslaten. Naast het anders inrichten van de buitenruimte, gaan we ook experimenteren met GPS trackers.” Boven alles is het belangrijk dat er maatschappelijk besef ontstaat dat er straks meer mensen met dementie gewoon thuis wonen dan dat er in zorglocaties verblijven. Het is belangrijk dat gemeentes hier, samen met lokale partners, campagne richting alle inwoners over voeren.
Gemeentelijk perspectief
Cathy Venselaar (Senior beleidsadviseur) en Sara Sprong (Adviseur beheer openbare ruimte) van gemeente Wijk bij Duurstede, zien de vergrijzing al lang aankomen. Cathy Venselaar: “We zitten er al middenin. De Wmo aanvragen stijgen en de wachtlijst van het Ewoud en Elisabeth Gasthuis loopt op.” Er werd al hard gewerkt aan een rolstoelvriendelijke omgeving. En nu is er het handboek ‘inrichting openbare buitenruimte’. Duurzaamheid en het sociaal domein gaan samen optrekken in dit vraagstuk.
Tijdens de bijeenkomst gingen diverse stakeholders in gesprek over mogelijkheden en ontwikkelingen om de buitenruimte voor ouderen in gemeentes te verbeteren.
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Michiel Moes via